Tomasz Orczyk

1. Instrumenty strukturalne Unii Europejskiej – fundusze strukturalne, cele i zasady polityki strukturalnej, dostępne środki.

W ramach polityki strukturalnej i spójności Unii Europejskiej działają cztery fundusze strukturalne (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny, Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej – Sekcja Orientacji, Finansowy Instrument Orientacji Rybołówstwa) oraz Fundusz Spójności.

Europejski Fundusz Społeczny (ang. European Social Fund - ESF) jest pierwszym z zastosowanych we Wspólnocie instrumentów polityki strukturalnej. Został powołany do życia na podstawie art. 123 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą (Traktat Rzymski, 1957 r.). ESF działa od 1960 roku, a jego głównymi celami jest walka z bezrobociem, promowanie zatrudnienia oraz rozwój zasobów ludzkich w krajach członkowskich UE.

W latach dziewięćdziesiątych, w związku z nasilającym się zjawiskiem bezrobocia strukturalnego oraz wzrostem znaczenia walki z bezrobociem na poziomie krajowym i wspólnotowym, sformułowano tzw. Europejską Strategię Zatrudnienia - ESZ. Europejski Fundusz Społeczny stał się podstawowym narzędziem realizacji ESZ. Traktat Amsterdamski w 1997 r. włączył „promowanie zatrudnienia” do celów Wspólnot Europejskich a Radzie Europejskiej dał uprawnienia do wydawania corocznie tzw. Wytycznych w Sprawie Zatrudnienia obowiązujących wszystkie kraje członkowskie. Wytyczne te dotyczą intensyfikacji działań w ramach tzw. czterech filarów Europejskiej Strategii Zatrudnienia:

Generalnie EFS finansuje projekty z pięciu obszarów wsparcia (ang. policy fields):

EFS wspiera również rozwiązania systemowe dotyczące zatrudnienia i rozwoju zasobów ludzkich (np. systemy szkoleń zawodowych, doskonalenie nauczycieli i trenerów). Ponadto z Funduszu finansowana jest Inicjatywa Wspólnotowa (ang. Community Initaiative) EQUAL, której celem jest promowanie innowacyjnych rozwiązań prowadzących do zwalczania wszelkich form dyskryminacji i nierówności związanych z rynkiem pracy w drodze międzynarodowej współpracy.

Budżet Europejskiego Funduszu Społecznego wynosi na lata 2000-2006 około 60 miliardów euro, co stanowi około 30 % środków przeznaczonych przez Unię Europejską na lata 2000 - 2006 dla funduszy strukturalnych. Pomoc uzyskiwana w ramach ESF, podobnie jak w przypadku pozostałych funduszy, koncentruje się na najsłabiej rozwiniętych regionach UE.

Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (ang. European Agriculture Guidance and Guarantee Fund - EAGGF) powstał w 1964 roku na mocy Traktatów Rzymskich. Zajmuje się wspieraniem przekształceń struktury rolnictwa oraz wspomaganiem rozwoju obszarów wiejskich. Na Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej jest przeznaczana największa część budżetu Unii Europejskiej (w 2002 przeznaczono na ten cel 45 % budżetu). EAGGF składa się z dwóch sekcji: Sekcji Gwarancji, która finansuje wspólną politykę rolną (zakupy interwencyjne produktów rolnych i dotacje bezpośrednie dla rolników) oraz Sekcji Orientacji, która wspiera przekształcenia w rolnictwie w poszczególnych państwach UE i jest instrumentem polityki strukturalnej (pochłania ok. 13% środków przeznaczonych na fundusze strukturalne).

W ramach Sekcji Orientacji EAGGF realizuje się między innymi następujące zadania:

W 1975 r. powstał Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (ang. European Regional Development Fund – ERDF) jako reakcja na coraz głębsze rozbieżności w rozwoju regionów spowodowane kryzysem gospodarczym oraz przystąpienie do UE Wielkiej Brytanii i Irlandii. Obecnie ERDF jest najważniejszym funduszem strukturalnym Wspólnoty, pochłaniającym ok. 50% środków przeznaczonych na całą pomoc strukturalną Wspólnoty. Jego głównym zadaniem jest likwidowanie dysproporcji w poziomie rozwoju poszczególnych regionów krajów należących do UE. W ramach funduszu może być udzielona pomoc na:

W 1993 r. w ramach reformy funduszy strukturalnych utworzono Finansowy Instrument Orientacji Rybołówstwa (ang. Financial Instrument of Fisheries Guidance – FIFG). Jego głównym zadaniem jest wspieranie restrukturyzacji rybołówstwa państw członkowskich. Za pośrednictwem FIFG finansowane są inicjatywy wspierające rozwój hodowli ryb, rozwój infrastruktury portów rybackich oraz ich wyposażenie w niezbędne zaplecze i urządzenia, restrukturyzację i unowocześnienie floty rybackiej oraz metod połowu i przetwarzania ryb, podnoszenie konkurencyjności produktów rybnych i ich promowanie na rynku.

Również w 1993 r. powstał Fundusz Spójności (ang. Cohesion Fund) przeznaczony dla najsłabiej rozwiniętych krajów UE: Grecji, Hiszpanii, Irlandii i Portugalii. Nie jest wymieniany wśród funduszy strukturalnych, bowiem ma charakter czasowy oraz jest ograniczony do czterech krajów UE, jednak jego przeznaczenie jest podobne jak funduszy wymienionych powyżej. Realizację Funduszu Spójności zaplanowano pierwotnie na lata 1993-99, później, zgodnie z propozycją Komisji Europejskiej postanowiono przedłużyć jego funkcjonowanie na dalsze 7 lat (do roku 2006). Budżet funduszu wynosi na lata 2000-2006 18 mld euro. Priorytetami funduszu są inwestycje związane z budową dróg i ochroną środowiska. Budowane drogi muszą być elementem transeuropejskiej sieci transportowej, natomiast inwestycje z dziedziny ochrony środowiska muszą spełniać standardy Wspólnej Polityki Ochrony Środowiska. Warunki uczestnictwa w Funduszu Spójności różnią się od kryteriów funduszów strukturalnych. Jego odbiorcami mogą być państwa, w których PKB na jednego mieszkańca nie przekracza 90 % średniej unijnej (w roku 2003 zostanie przeprowadzona powtórna weryfikacja czy kraje spełniające to kryterium w 1999 r. dalej się w nim mieszczą – dotyczy to np. Irlandii).

Generalnym celem polityk Unii Europejskiej jest zapewnienie wszechstronnego i harmonijnego rozwoju całej UE, a także zwiększenie stopnia spójności gospodarczej i społecznej krajów członkowskich oraz poszczególnych regionów UE. Ten ogólny zamysł uszczegóławiają opatrzone odpowiednim numerem cele (ang. Objectives). W okresie budżetowym 1994-1999 było takich celów siedem (1, 2, 3, 4, 5a, 5b i 6), natomiast
w obecnym okresie programowania (2000 – 2006) ich liczba została ograniczona do trzech. Fundusze strukturalne UE są podstawowym narzędziem realizacji tych celów. Aby zwiększyć oddziaływanie polityk UE i zapewnić jak najlepsze rezultaty działań aż 94% funduszy strukturalnych skoncentrowano na niżej wymienionych trzech priorytetowych celach:

Cel nr 1 - promowanie dostosowań strukturalnych regionów zapóźnionych w rozwoju;

Komisja Europejska stosuje kryterium, zgodnie z którym pomoc jest przyznawana jedynie w rejonach, w których PKB na mieszkańca jest niższy od 75 % średniej Unii. Dodatkowa pomoc może być udzielana regionom zagrożonym poważnym bezrobociem. Na ten cel, na lata 2000-2006 przeznaczono ponad 70 % pomocy strukturalnej UE czyli 135,9 mld euro.
W ramach Celu nr 1 wykorzystuje się przede wszystkim środki z ERDF, ale również z ESF, EAGGF oraz FIFG.

Cel nr 2 - wspieranie gospodarczej i społecznej konwersji obszarów stojących w obliczu problemów strukturalnych;

W ramach Celu nr 2 UE udziela wsparcia wszystkim regionom, w których występuje silna potrzeba restrukturyzacji ekonomicznej i społecznej. Na realizację Celu nr 2 zapisano 22,5 mld euro, co stanowi 11,5 proc. całkowitego budżetu funduszy strukturalnych. W ramach Celu 2 wykorzystuje się środki ERDF oraz EFS.

Cel nr 3 - wspieranie adaptacji i modernizacji polityk oraz systemów kształcenia, szkolenia i zatrudnienia.

Cel nr 3 ma wzmacniać działania w czterech dziedzinach, które uzupełnią główne kierunki zdefiniowane w ramach Europejskiej Strategii Zatrudnienia, towarzyszącym przemianom ekonomicznym i społecznym: edukacji przez całe życie, aktywnej polityce do walki z bezrobociem, walce z wykluczeniem społecznym i dyskryminacją na rynku pracy. Cel nr 3 jest stosowany wobec regionów nie objętych celem 1 i 2. Środki na Cel 3 wynoszą 24,05 mld euro, czyli 12,3 proc. wszystkich funduszy strukturalnych i pochodzą w całości z ESF.

Pomoc strukturalna jest udzielana według określonych reguł, do nich zalicza się przede wszystkim tzw. zasady polityki strukturalnej: m.in. zasada koncentracji, partnerstwa, programowania i współfinansowania.

Zgodnie z zasadą koncentracji z powodu ograniczonych środków i wciąż pojawiających się nowych potrzeb Komisja Europejska zdecydowała o skierowaniu największego strumienia finansowego na zwalczanie zacofania regionalnego i walkę z bezrobociem w najsłabszych regionach UE. Z tego powodu skoncentrowano ok. 70% środków na projekty realizowane poprzez Cel nr 1. Zasada partnerstwa oznacza współpracę i dialog pomiędzy wszystkimi podmiotami pomocy strukturalnej zarówno na szczeblu lokalnym, regionalnym jak i państwowym. Zasada programowania polega na opracowywaniu wieloletnich planów, które potem stanowią podstawę dla określonego przeznaczania środków. Obecny okres programowania obejmuje lata 2000-2006, natomiast dla krajów aspirujących do członkostwa w UE chodzi o okres trzech 2004 - 2006. Wspólnota stworzyła system programowania, aby długoterminowe wspieranie strukturalne przynosiło rzeczywiste efekty. Dla przyszłych odbiorców pieniędzy pochodzących z polityki strukturalnej najistotniejsza jest zasada współfinansowania. Komisja uznała, że środki z funduszy mogą być tylko uzupełnieniem wspierania ze środków państwowych, regionalnych oraz prywatnych w poszczególnych krajach. Generalnie Unia może dofinansować wydatki do wysokości 50-75% kosztów.

Środki przeznaczone do wykorzystania przez fundusze strukturalne wzrosły z 64 mld euro (w cenach z 1989 r.) w okresie 1989-93 do 155 mld euro (w cenach z 1994 r.) w latach 1994-99. Odzwierciedla to reformę polityki strukturalnej UE przeprowadzoną pod koniec lat 80 polegającą m. in. na zmniejszeniu udziału finansowania Wspólnej Polityki Rolnej oraz dwukrotnym zwiększenie środków przeznaczonych dla funduszy strukturalnych. Na obecny okres programowania 2000-2006 na mocy decyzji podjętej podczas spotkania Rady Europejskiej w Berlinie w marcu 1999 r. postanowiono przyjąć kwotę 195 mld euro do wykorzystania przez fundusze strukturalne oraz 18 mld euro na Fundusz Spójności. Tym samym łączna unijna pomoc o charakterze strukturalnym osiągnie w bieżącym okresie budżetowym 213 mld euro.

Kwota 195 mld euro przeznaczona na fundusze strukturalne została podzielona na poszczególne lata planu budżetowego w taki sposób, że dostępne środki maleją z roku na rok. Równolegle UE zarezerwowała w swoim budżecie rosnące środki na pomoc o charakterze strukturalnym oraz na rzecz rolnictwa dla nowych krajów członkowskich.

Zgodnie z zasadą programowania, aby korzystać z funduszy strukturalnych UE każde państwo musi przygotować szereg strategicznych dokumentów planistycznych, z których część wymaga formalnej akceptacji ze strony Komisji Europejskiej. W programowaniu funduszy strukturalnych punktem wyjścia dla Polski jest Narodowy Planu Rozwoju (NPR) na lata 2004-2006. NPR określa najważniejsze działania strukturalne, które Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, zamierza uruchomić w latach 2004-2006 przy wykorzystaniu wsparcia finansowego ze strony Wspólnoty, aby zapewnić warunki sprzyjające długotrwałemu wzrostowi gospodarczemu i podniesieniu poziomu życia mieszkańców. Dokument ten scala rozwiązania horyzontalne, sektorowe i regionalne na poziomie krajowym, wskazując kierunki rozwoju społeczno - gospodarczego Polski. Celem strategicznym Narodowego Planu Rozwoju jest „rozwijanie konkurencyjnej gospodarki opartej na wiedzy i przedsiębiorczości, zdolnej do długofalowego, harmonijnego rozwoju, zapewniającej wzrost zatrudnienia oraz poprawę spójności społecznej, ekonomicznej i przestrzennej z Unią Europejską na poziomie regionalnym i krajowym”. Narodowy Plan Rozwoju będzie realizowany poprzez uzgodnione z Komisją Europejską Podstawy Wsparcia Wspólnoty (ang. Community Support Framework - CSF) oraz wynikające z tego dokumentu programy operacyjne, a także działania Funduszu Spójności. Podstawy Wsparcia Wspólnoty dla Polski na lata 2004-2006 określą wielkość pomocy z funduszy strukturalnych przyznanej Polsce przez Unię Europejską na realizację celów wytyczonych w NPR oraz wielkość środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie interwencji funduszy.

Planuje się, że Podstawy Wsparcia Wspólnoty będą wdrażane w Polsce za pomocą pięciu jednofunduszowych sektorowych programów operacyjnych (SPO) uzgodnionych z Komisją Europejską dotyczących konkurencyjności gospodarki, rozwoju zasobów ludzkich, restrukturyzacji i modernizacji sektora żywnościowego, rybołówstwa i przetwórstwa ryb oraz infrastruktury transportowej. Obok programów sektorowych będzie realizowany wielofunduszowy Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego (ZPORR) zarządzany na poziomie krajowym, ale wdrażany w systemie zdecentralizowanym na poziomie wojewódzkim. Ponadto opracowany został program operacyjny pomocy technicznej, służący pomocy we wdrażaniu funduszy strukturalnych na poziomie Podstaw Wsparcia Wspólnoty oraz programów operacyjnych. Po zatwierdzeniu przez Komisję Europejską NPR i programów operacyjnych kolejnym etapem programowania funduszy strukturalnych jest przygotowanie tzw. uzupełnienia programu (ang. programme complement). Jest to dokument przedstawiający działania wdrażające odpowiednie priorytety programu operacyjnego, ich ocenę oraz określenie końcowych beneficjentów działań (tj. podmiotów odpowiedzialnych za kontraktowanie środków). Uzupełnienie programu zawiera także plan finansowy na poziomie działań dla każdego z realizowanych priorytetów. Do realizacji celów i priorytetów określonych w NPR i poszczególnych SPO przyczyniać się będą także tzw. Inicjatywy Wspólnotowe: INTERREG (współpraca gospodarcza regionów przygranicznych) i EQUAL (promocja równości szans na rynku pracy) oraz programy krajowe nie współfinansowane przez UE.

Tabela 2 Wykaz programów operacyjnych wraz z instytucjami odpowiedzialnymi za ich przygotowanie

Nazwa Programu	Instytucja przygotowująca program
SPO Wzrost Konkurencyjności Gospodarki	Ministerstwo Gospodarki
SPO Rozwój Zasobów Ludzkich	Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej
SPO Restrukturyzacja i Modernizacja Sektora Żywnościowego oraz Rozwój Obszarów Wiejskich	Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
SPO Rybołówstwo i Przetwórstwo Ryb	Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
SPO Transport i Gospodarka Morska	Ministerstwo Infrastruktury
Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego	Ministerstwo Gospodarki (we współpracy z samorządami województw)
Program Operacyjny - Pomoc Techniczna	Ministerstwo Gospodarki

Szacuje się, iż Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego pochłonie ok. jednej trzeciej sumy funduszy strukturalnych przyznanych Polsce zapisanych w Podstawach Wsparcia Wspólnoty (ok. 7,5 mld EUR na lata 2004 - 2006). SPO Wzrost Konkurencyjności Gospodarki, SPO Rozwój Zasobów Ludzkich i SPO Restrukturyzacja i Modernizacja Sektora Żywnościowego i Rozwój Obszarów Wiejskich mają otrzymać kilkanaście procent całkowitej alokacji, natomiast SPO Transport i Gospodarka Morska oraz SPO Rybołówstwo i Przetwórstwo Ryb po kilka procent.

3. Założenia wykorzystania środków Europejskiego Funduszu Społecznego w Polsce

Dla rynku pracy w Polsce najważniejsze znaczenie ma wykorzystanie środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich (SPO RZL). Głównym celem SPO RZL jest budowa otwartego, opartego na wiedzy społeczeństwa poprzez zapewnienie warunków do rozwoju zasobów ludzkich w drodze kształcenia, szkolenia i pracy. Cel generalny SOP RZL realizowany będzie przez cele szczegółowe (zgodne z Europejską Strategią Zatrudnienia):'

    Wsparcie projektów z ESF będzie dotyczyć współfinansowania usług dla osób oraz systemów najczęściej w proporcji 75% ESF, 25% współfinanso-wanie krajowe. Głównymi beneficjentami wsparcia dostarczonego w ramach usług dla osób będą bezrobotni, zagrożeni bezrobociem, absolwenci, osoby pracujące zainteresowane podwyższeniem swoich kwalifikacji, osoby chcące rozpocząć działalność gospodarczą, pracodawcy (głównie MSP), kobiety, osoby zagrożone wykluczeniem społecznym, w tym osoby niepełnosprawne, młodzież pochodząca z rodzin patologicznych i wypadająca z systemu szkolnego oraz osoby korzystające długotrwale ze świadczeń pomocy społecznej : osoby uzależnione, bezdomni, byli więźniowie, młodzież opuszczająca placówki opiekuńczo-wychowawcze i rodziny zastępcze, osoby długo-trwale bezrobotne pozostające bez pracy powyżej 24 miesięcy i uchodźcy. Beneficjenci pomocy dostarczanej w ramach usług dla systemów to jednostki centralne (w tym MPiPS, MENiS), instytucje rynku pracy (publiczne i niepubliczne), samorządy, placówki edukacyjne i partnerzy społeczni, w tym organizacje pozarządowe.
W ramach SPO RZL oprócz Priorytetu 3 „Pomoc techniczna" realizowane będą dwa priorytety merytoryczne:
    • Aktywna polityka rynku pracy oraz integracji zawodowej i społecznej (Priorytet 1),
     • Rozwój społeczeństwa opartego na wiedzy (Priorytet 2).
W ramach Priorytetu 1 zaplanowano sześć działań (ang. measures) natomiast Priorytet 2 będzie obejmował trzy działania.

Priorytet 1 - Aktywna polityka rynku pracy oraz integracji zawodowej i społecznej
    Jego celem jest wzmocnienie potencjału instytucjonalnej obsługi klientów służb zatrudnienia, pomocy społecznej i innych instytucji działających na rzecz rynku pracy, zmniejszenie liczby bezrobotnych, w szczególności osób długotrwale bezrobotnych poprzez aktywne formy polityki rynku pracy, ułatwienie startu zawodowego absolwentom szkół. Ponadto planuje się zwiększenie zatrudnienia, poziomu przygotowania zawodowego i mobilności zawodowej osób z grup szczególnego ryzyka oraz realizację zasady równości szans na rynku pracy w szczególności w odniesieniu do sytuacji kobiet.
    Działanie 1.1- Rozwój i modernizacja instrumentów i instytucji rynku pracy polega na rozwoju instytucjonalnej obsługi rynku pracy, wzbogaceniu instrumentów, jakimi posługują się publiczne służby zatrudnienia i inne instytucje (w tym organizacje pozarządowe) działające na rzecz osób bezrobotnych i poszukujących pracy, rozwoju sieci usług informacji i poradnictwa zawodowego oraz rozwoju systemu szkoleń dla bezrobotnych, zagrożonych bezrobociem i poszukujących pracy.
    Działanie 1.2 - Perspektywy dla młodzieży dotyczy różnorodnych form wsparcia dla młodzieży, w tym absolwentów wszystkich typów szkół i polega na promowaniu zatrudnienia w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw oraz w trzecim sektorze, realizacji programów specjalnych i innowacyjnych dla młodzieży, promowaniu samozatrudnienia, wspieranie kształcenia i wolontariatu, upowszechnianie informacji o rynku pracy.
    Działanie 1.3 - Przeciwdziałanie i zwalczanie długotrwałego bezrobocia ma na celu zredukowanie liczby osób długotrwale bezrobotnych oraz ograniczenie przyczyn zjawiska długotrwałego bezrobocia. Wsparcie udzielone osobom bezrobotnym pozostającym bez pracy do 24 miesięcy oraz osobom od nich zależnym będzie się koncentrować na realizacji zindywidualizowanych programów szkoleniowych, wdrażaniu programów specjalnych, organizowaniu działań doradczych, szkoleniowych i aktywizujących oraz promowaniu samozatrudnienia i przedsiębiorczości, jak również wspieraniu samoorganizacji i samopomocy bezrobotnych oraz wspieraniu osób bezpośrednio zagrożonych utratą pracy.
    Działanie 1.4 - Integracja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych ma na celu poprawę poziomu przygotowania zawodowego i możliwości zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz tworzenie nowych i doskonalenie dotychczasowych instrumentów zwiększających szansę zatrudnienia osób niepełnosprawnych na rynku pracy. Działanie dotyczy wsparcia osób niepełnosprawnych na rynku pracy, poprawy skuteczności systemu wspierania niepełnosprawnych oraz oddziaływania na pracodawców w zakresie zatrudnienia osób niepełnosprawnych.
    Działanie 1.5- Wspieranie integracji zawodowej i społecznej grup szczególnego ryzyka polega na wspieraniu dążenia do samodzielności, zdobywanią lub doskonalenia kwalifikacji zawodowych, na promowaniu aktywnego poszukiwania zatrudnienia poprzez szkolenia, poradnictwo oraz różne formy zatrudnienia grup szczególnego ryzyka. Działaniem objęte zostaną osoby zagrożone wykluczeniem społecznym długotrwale, w szczególności osoby korzystające ze świadczeń pomocy społecznej, w tym osoby długotrwale bezrobotne pozostające bez pracy powyżej 24 miesięcy, młodzież opuszczająca placówki opiekuńczo - wychowawcze i rodziny zastępcze, bezdomni, uzależnieni, osoby zwalniane z zakładów karnych oraz uchodźcy mający problemy z integracją. Niniejsze działanie zakłada również rozwój systemu przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu oraz uwrażliwienie środowisk lokalnych i pracodawców na konieczność podjęcia wspólnych akcji na rzecz przeciwdziałania marginalizacji i jej skutkom.
    Działanie 1.6-Integracja i reintegracja zawodowa kobiet polega udzieleniu wielostronnego wsparcia kobiet na rynku pracy oraz na promowaniu równego dostęp obu płci do zatrudnienia, wspieraniu efektywnych szkoleń zawodowych, usług doradczych i pośrednictwa pracy również poza tradycyjnymi obszarami zatrudnienia, promocji i wdrażaniu elastycznych form zatrudniania kobiet, tworzenie większej dostępności do usług opiekuńczo-wychowawczych pozwalających na godzenie ról zawodowych i społecznych.

Priorytet 2 - Rozwój społeczeństwa opartego na wiedzy
Jego celem jest przygotowanie społeczeństwa do funkcjonowania w systemie globalnej gospodarki rynkowej poprzez podniesienie poziomu jego wykształcenia wiążącym się ze zwiększeniem uczestnictwa pracowników w edukacji ustawicznej, wyrównywaniem szans edukacji różnych grup społecznych oraz dostosowaniem oferty edukacyjnej szkół i podniesieniem jakości ustawicznego kształcenia zawodowego, jak również optymalizacją rozwiązań systemowych w tym obszarze i rozwojem dialogu społecznego. Realizacja powyższego priorytetu umożliwi również rozwój przedsiębiorczości oraz rozwój potencjału adaptacyjnego istniejących przedsiębiorstw, szczególnie w sektorach wykorzystujących zaawansowane technologie, w tym informacyjne oraz podniesienie ich konkurencyjności
    Działanie 2.1 -Dostosowanie oferty edukacyjnej szkól i placówek kształcenia ustawicznego do potrzeb rynku pracy polega na wyrównywaniu szans edukacyjnych uczniów i studentów dla ich lepszego dostępu do rynku pracy, edukacji na rzecz społeczeństwa informacyjnego, rozwoju systemu poradnictwa i doradztwa zawodowego w szkołach i placówkach oświatowych, doskonaleniu jakości kształcenia w kontekście rynku pracy, rozwoju poradnictwa zawodowego w szkołach i na uczelniach, rozwoju systemu kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli i nauczycieli akademickich.
    Działanie 2.2 - Wzmocnienie systemu edukacji ustawicznej dorosłych dotyczy podniesienia jakości usług edukacyjnych oraz ułatwienia dostępu osobom dorosłym do zróżnicowanej oferty edukacyjnej i będzie obejmowało akredytację instytucji prowadzących kształcenie ustawiczne w formach pozaszkolnych oraz kształcenie na odległość w edukacji społeczeństwa.
    Działanie 2.3- Rozwój kadr nowoczesnej gospodarki i przedsiębiorczości polega na doskonaleniu umiejętności i kwalifikacji kadr zarządzających oraz pracowników przedsiębiorstw, zwłaszcza innowacyjnych, inicjowaniu i wzmocnieniu współpracy między światem nauki i edukacji, a gospodarką, ułatwieniu wprowadzania nowych form zatrudnienia i nowych form organizacyjnych oraz kształtowaniu postaw przedsiębiorczych, promocji przedsiębiorczości i zatrudnienia - wspieraniu osób chcących rozpocząć działalność gospodarczą.

Koniecznym dopełnieniem działań podejmowanych w ramach Sektoro-wego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich będą działania realizowane w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego finansowane z Europejskiego Funduszu Społecznego. Naczelną zasadą podziału działań podejmowanych na rynku pracy pomiędzy SPO RZL i ZPORR jest ich komplementarność. Działania w ramach ZPORR odpowiadaj ą na, sformułowane w regionalnych strategiach rozwoju, potrzeby i problemy poszczególnych regionów. Jednym z głównych zadań SPO RZL jest natomiast wspieranie ogólnopolskiego systemu instytucjonalnego rynku pracy oraz dostosowanie systemu edukacji i kształcenia ustawicznego do potrzeb rynku pracy. Taki podział działań ma doprowadzić do osiągnięcia większej spójności polityki zatrudnienia na poziomie krajowym i regionalnym w Polsce.

ZPORR, finansowany ze środków ERDF, ESF i EAGGF oraz ze środków krajowych, zakłada realizację trzech priorytetów:

Ostateczny podział środków przeznaczonych na poszczególne priorytety, ustalony zostanie na poziomie ZPORR dla poziomu ogólnokrajowego i będzie odzwierciedlał strukturę celów polityki regionalnej w Polsce. Podział środków pomiędzy priorytety i działania w poszczególnych województwach będzie zróżnicowany, i uwzględniający specyfikę potrzeb restrukturyzacyjnych i rozwojowych, określonych w strategiach rozwojowych poszczególnych województw. W dziedzinie rynku pracy i rozwoju zasobów ludzkich największe znaczenie ma Priorytet 2, a w ramach niego działanie 2. l oraz 2.2.

    Celem nadrzędnym niniejszego priorytetu jest wspomaganie wzrostu konkurencyjności regionów, przyspieszenie wzrostu gospodarczego oraz tworzenie warunków dla powstawania miejsc pracy. Wsparcie działań w dziedzinie zasobów ludzkich ma za zadanie zwiększenie mobilności zawodowej ludności, promowanie nowych form działalności gospodarczej sprzyjających dostarczaniu nowych możliwości zatrudnienia, podniesienie jakości i dostępności zatrudnienia w regionie.
    Działanie 2.1 - Rozwój zawodowy dostosowujący zasoby ludzkie do potrzeb regionalnego rynku pracy - ma na celu zwiększenie mobilności zawodowej mieszkańców i ich możliwości zatrudnienia na regionalnym rynku pracy i obejmuje dostosowanie zasobów wiedzy do wymogów rynku pracy, podniesienie poziomu wykształcenia, w szczególności mieszkańców obszarów wiejskich (w tym popegeerowskich i restrukturyzowanych) oraz podwyższenie umiejętności zawodowych związanych z przyszłym profilem gospodarczym regionu
    Działanie 2.1. ZPORR jest uzupełnieniem Działań l. l, 2. l i 2.2 SPO RZL (odpowiednio Rozwój i modernizacja instrumentów i instytucji rynku pracy, Dostosowanie oferty edukacyjnej szkół, uczelni i placówek kształcenia zawodowego do potrzeb rynku pracy oraz Wzmocnienie systemu edukacji ustawicznej dorosłych), które wspierają system instytucjonalny rynku pracy oraz edukacji i kształcenia ustawicznego pod kątem rynku pracy. Głównym zadaniem działań ZPORR jest natomiast dostosowanie tematyki usług edukacyjnych i doradczych do potrzeb regionalnego rynku pracy w ramach systemu budowanego i wspieranego przez SPO RZL.
    Działanie 2.2 - Reorientacja zawodowa - obejmuje zmianę kwalifikacji zawodowych na obszarach objętych restrukturyzacją branż i sektorów, pracowników szczególności na obszarach wiejskich, wyposażenie pracowników w umiejętności umożliwiające ponowne zatrudnienie i wykonywanie nowych zawodów z uwzględnieniem pracowników byłych gospodarstw rolnych, zapewnienie powszechnej dostępności do usług doradztwa zawodowego dla zmuszonych do reorientacji zawodowej we wszystkich regionach.
Działanie 2.2 ZPORR będzie realizowane na bazie systemu instytucjonalnego rynku pracy oraz edukacji i kształcenia zawodowego wspieranych przede wszystkim przez Działania 1.1 i 2.1 SPO RZL (odpowiednio Rozwój i modernizacja instrumentów i instytucji rynku pracy oraz Dostosowanie oferty edukacyjnej szkól, uczelni i placówek kształcenia zawodowego do potrzeb rynku pracy). Powyższe działania SPO RZL będą wspierały i rozwijały instytucje zajmujące się podnoszeniem kwalifikacji osób natomiast Działanie ZPORR zapewni wsparcie dla odpowiednich usług rynku pracy.
Środki wspólnotowe posłużą również na wdrażanie w Polsce Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL finansowanej w całości z Europejskiego Funduszu Społecznego. EQUAL ma na celu promowanie nowych metod zwalczania wszelkich form dyskryminacji i nierówności związanych z rynkiem pracy na drodze międzynarodowej współpracy.

Rok	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	Razem
MEUR	29 430	28 840	28 250	27 670	27 080	27 080	26 660	195 010